Veilig hijsen en aanslaan van lasten: opleiding verplicht?

Direct antwoord: het Arbobesluit verplicht geen specifiek certificaat voor wie lasten aanslaat of als seingever werkt. De wet eist wel dat de werkgever werknemers doeltreffend onderricht, dat hijswerk vooraf wordt gepland en onder doeltreffend toezicht gebeurt, en dat hijsgereedschap geschikt en jaarlijks gekeurd is. Een praktijkgerichte opleiding veilig hijsen en aanslaan is daarom in de praktijk de meest logische manier om aan te tonen dat medewerkers weten wat ze doen.

Wat zegt de wet over aanslaan en hijsen?

De regels staan in de Arbowet en het Arbobesluit, zoals die gelden op 18 oktober 2026. Er staat geen artikel in dat zegt "wie aanslaat, moet een certificaat hebben". Wel zijn er concrete eisen aan de werkgever en de manier van werken:

• Onderricht (Arbowet, artikel 8): de werkgever zorgt voor doeltreffend onderricht dat past bij de taken van de werknemer. Wie lasten aanslaat of een kraanmachinist begeleidt, heeft dus aantoonbaar instructie nodig over juist die taak.
• Bediening (Arbobesluit, artikel 7.18): hijs- en hefwerktuigen worden alleen bediend door personen met specifieke deskundigheid.
• Planning en toezicht (artikel 7.18a): alle hijshandelingen worden correct gepland en onder doeltreffend toezicht uitgevoerd. Wanneer lasten met de hand worden vast- of losgemaakt, moet het werk zo zijn georganiseerd dat de werknemer dat veilig kan doen.
• Seingever (artikel 7.18a): kan de bediener de baan van de last niet volledig zien, dan wordt een werknemer aangewezen die met hem in verbinding staat en hem leidt.
• Hijsgereedschap (artikel 7.20): hijsbanden, kettingen, sluitingen en ander gereedschap moeten passen bij de last, de aanslagpunten en de omstandigheden, en ten minste eenmaal per jaar door een deskundige worden onderzocht.

Lees de actuele wettekst in het Arbeidsomstandighedenbesluit en de Arbeidsomstandighedenwet op wetten.overheid.nl.

Waarom aanslaan een vak apart is

Ook met een goed gekeurd hijswerktuig kan het misgaan door de manier waarop de last is aangeslagen. Een hijsband die over een scherpe rand loopt, een te grote hoek tussen twee parten, een verkeerd gekozen werklast of een last met een onbekend zwaartepunt: het zijn situaties die in een paar seconden misgaan.

Wie aanslaat, moet daarom onder meer kunnen beoordelen:

• hoe zwaar de last is en waar het zwaartepunt ligt;
• welk hijsgereedschap geschikt is en wat de werklast is bij de gekozen hoek;
• hoe scherpe randen worden beschermd;
• of het gereedschap is gekeurd en zichtbaar onbeschadigd is;
• hoe de last stabiel en in balans wordt opgehesen;
• welke afspraken en signalen gelden met de bediener.

Dat leer je niet uit een handleiding alleen. Juist het oefenen met echte lasten en het eigen hijsgereedschap maakt het verschil.

Wat moet de werkgever kunnen aantonen?

Bij een ongeval of inspectie wordt gekeken of de werkgever zijn verplichtingen aantoonbaar heeft nageleefd. Denk aan:

• een RI&E waarin hijs- en aanslagwerk als risico is opgenomen, met passende maatregelen;
• vastgelegde instructie of opleiding van medewerkers die aanslaan of seinen;
• een hijsplan of werkafspraken voor de hijshandelingen;
• keuringsbewijzen van hijs- en hefgereedschap op de arbeidsplaats;
• afspraken over toezicht, communicatie met de bediener en het vrijhouden van de gevarenzone.

Een opleiding met een registratie van wie wanneer is opgeleid, maakt het onderricht aantoonbaar. Het is geen wettelijke eis op zich, maar wel het bewijs dat de werkgever zijn onderrichtplicht serieus neemt.

Wilt u uw medewerkers laten oefenen met uw eigen hijswerktuigen en hijsgereedschap? Vraag een incompany voorstel aan

Kraanmachinist, aanslager en seingever: wat is het verschil?

Deze rollen worden vaak door elkaar gehaald.

• Kraanmachinist: bedient het hijswerktuig. Voor bepaalde categorieën torenkranen, mobiele kranen en funderingsmachines moet de bediener geregistreerd zijn in het Register kraanmachinisten (Arbobesluit, artikel 7.32). Voor andere hijswerktuigen, zoals een bovenloopkraan of een laadkraan in de werkplaats, geldt de eis van specifieke deskundigheid.
• Aanslager: maakt de last vast aan het hijswerktuig en weer los. Hiervoor geldt geen wettelijke certificaatplicht, wel de plicht tot doeltreffend onderricht en veilige organisatie van het werk.
• Seingever: leidt de bediener wanneer die de last niet volledig kan zien. De seingever moet in verbinding staan met de bediener en de afgesproken signalen beheersen.

In veel bedrijven is één medewerker aanslager én seingever. De opleiding moet dan beide taken behandelen.

Hangende lasten en de gevarenzone

Het Arbobesluit is hier duidelijk. Werknemers mogen zich niet onder hangende lasten ophouden, en hangende lasten worden niet verplaatst boven onbeschermde werkplekken waar normaal mensen werken. Kan het werk niet anders worden uitgevoerd, dan zijn passende procedures nodig die de veiligheid waarborgen.

In de praktijk betekent dit: de hijsroute vooraf bepalen, de gevarenzone afzetten en de last niet met de hand begeleiden vanaf een plek onder of direct naast de last. Gebruik zo nodig een geleidelijn.

Open inschrijving of incompany?

Veilig hijsen en aanslaan wordt het meest effectief getraind op de plek waar het werk gebeurt. Bij een incompany training oefenen medewerkers met de hijswerktuigen, het hijsgereedschap en de lasten die ze dagelijks tegenkomen. Lees ook Wanneer is een incompany training voordeliger?.

Werken uw medewerkers ook met een heftruck? Lees dan Is een heftruckcertificaat verplicht?. Voor de basiskennis van veilig werken, waaronder hijsen en heffen, is VCA een goed vertrekpunt.

Veelgestelde vragen

Is een certificaat voor aanslaan van lasten wettelijk verplicht?

Nee. Het Arbobesluit noemt geen specifiek certificaat voor wie lasten aanslaat. De werkgever moet wel zorgen dat werknemers doeltreffend zijn onderricht en dat hijswerk veilig wordt gepland en onder doeltreffend toezicht wordt uitgevoerd. Een gevolgde opleiding is de gebruikelijke manier om dat aan te tonen.

Heeft een kraanmachinist altijd een certificaat nodig?

Voor bepaalde categorieën torenkranen, mobiele kranen en funderingsmachines geldt dat de bediener geregistreerd moet zijn in het Register kraanmachinisten. Welke categorieën dat zijn, staat in de Arbeidsomstandighedenregeling. Voor andere hijswerktuigen geldt de eis van specifieke deskundigheid van de bediener.

Hoe vaak moeten hijsbanden, kettingen en sluitingen worden gekeurd?

Hijs- en hefgereedschap moet ten minste eenmaal per jaar door een deskundige worden onderzocht en zo nodig beproefd. De bewijsstukken daarvan moeten op de arbeidsplaats aanwezig zijn. Controleer daarnaast vóór ieder gebruik zelf op zichtbare schade.

Mag je onder een hangende last staan?

Nee. De werkgever moet doeltreffende maatregelen nemen zodat werknemers zich niet onder hangende lasten ophouden. Hangende lasten worden ook niet verplaatst boven onbeschermde werkplekken waar normaal werknemers aanwezig zijn.